Ehl-i Hadis ve Ehl-i Rey Farkları

  1. Ehl-i hadis illeti hadisten nastan çıkarır, ehl-i rey nas dışı bir illet belirler:

Örn: Hanefilerde hataen yemek orucu bozar, zira unutmak Allah’tan, hata kuldandır.

Ama şafilerde bozmaz, çünkü nasta geçen güç yetirememektir

2. Ehl-i hadis rivayet odaklı, ehl-i rey mana odaklı yol alır.

3. Ehl-i hadis, hadisleri bilir, tarar ve o konudaki en sahih ve meşhur hadisi alır. Ama Ehl-i rey konu ile ilgili asıl hadislerden ziyade kendi medreselerinden gelen hadisleri önceler ve daha ikincil zayıf ve metruk olan hadisleri kullanabilir.

4.Ehl-i hadis, hadis ile amel konusunda ikincil şartlar koşmaz, ama ehl-i rey ikincil şartlar koşar (umumu belva, medine ameli)

5. Ehl-i rey’in (Hanefi) Kur’an’ın âmm lafızlarını kat’i kabul etmeleri

6. Ehl-i rey’in (Hanefiler) neshi beyan çeşidi olarak değerlendirmeleri

7. Ehl-i rey’in (Hanefiler) tahsisi nesh olarak değerlendirmeleri

8. Ehl-i rey’in meşhur ve sahih hadisin zahirine göre amel etmemeleri, tevile yönelmeleri

9. Ehl-i rey’in nasları tayin ettikleri illet, ana kaide ve manalar üzerinden yaklaşıp naslara kendilerinden yorumlar, teviller ve çentikler eklemeleri, reyleri ile hadisin zahirine itiraz etmeleri

Örn: Meclisu’l-hıyar, Ebu Hanife: “Gemide olsalar ne yapacaklar o zaman”

10. Ehl-i hadis nasların hepsinin ayrı birer veri olarak kullanıp genel ve bütüncül bir yargıya varmaktan ziyade her nassa ayrı olarak ittiba etme peşindeyken ehl-i rey daha bütüncül ve kendi içinde daha tutarlı bir yapı oluşturma peşindedirler.

Örn: Meclisu’l-hıyar

11.Ehl-i rey (Hanefiler) tutarlı olmak için usulu önceleyip haber-i vahidi buna göre usuli değerlendirirken ehl-i hadis tutrlılığı değil hadisin sahih olmasını önceler ve hadise göre haraket eder

12- Ehl-i rey farazi fıkıh üretir

13- Ehl-i rey (Hanefiler) ibadetlere dahi illet odaklı bakar, ehl-i hadisin tutumu ise nasların daha tevfiki olmasıdır

14- Ehl-i hadis ravileri itham etmeyi tearuz gibi bir müşkil çıkıncaya kadar devereye sokmazken, ehl-i rey ravileri baştan itham eder ve yanlış rivayet etme ithamını daime gündem eder.

15- Ehl-i rey (Hanefiler) tearuzda neshi öncelerkern ehl-i hadis nasları uzlaştırmayı önceler

16. Ehli rey dinin aslını akli olarak görürler illa hakkında vahiy ve nas olan yönlendirmeler o akli bakıştan istisnadır. Zira akılla bulunamayacağı için vahiy gelmiştir. Akılla bunlar bulunabileceği için bu noktalarda vahiy gelmemiştir, akılla ulaşılamayacak yerlerde ise vahiy, nas gelmiştir. Bundan dolayı ibadetlerde bile talil yapmışlardır. “Kıyasın aksine sabit olana kıyas edilmez.”

Ehl-i hadis ise dinin aslını vahiy olarak görür ve her noktada nassa öncelik verir ve nas merkezli bir usul inşa eder. “Oruçta hata edeni unutana kıyas” Şafiiler

17. Özellikle hanefi usulculerinin hadislerin senetleri ile gerekli ilişkiyi kurmaması, biri zayıf diyeri sahih olan iki metni birbirine muarız olması gerekçesiyle tesakuta gitmesi

örn: Kusuf namazı 2 rukü ve 4 rukü rivayetlerini birbirine muarız görüp tesakut ettirmesi, halbuki 4 rukulük rivayet çok daha fazla sahih, ama buna bakmayıp sadece metne odaklanıp birbirine muarız görmeleri

18. Hanefilerde naslarda illet asıllıdır, ehli hadiste ise tevkifiyet

19. Ehli rey hadisleri ekarte etmede gevşek davranır, hadisteki ufak bir kusur ile onun sorumluluğundan kurtulmaya çalışır, halbuki bu bakış açısıyla bakılsa pek çok hadiste aynı durum söz konusu olabilir

Paylaş