Ehl-i Hadis ve Ehl-i Rey Farkları
- Ehl-i hadis illeti hadisten nastan çıkarır, ehl-i rey nas dışı bir illet belirler:
Örn: Hanefilerde hataen yemek orucu bozar, zira unutmak Allah’tan, hata kuldandır.
Ama şafilerde bozmaz, çünkü nasta geçen güç yetirememektir
2. Ehl-i hadis rivayet odaklı, ehl-i rey mana odaklı yol alır.
3. Ehl-i hadis, hadisleri bilir, tarar ve o konudaki en sahih ve meşhur hadisi alır. Ama Ehl-i rey konu ile ilgili asıl hadislerden ziyade kendi medreselerinden gelen hadisleri önceler ve daha ikincil zayıf ve metruk olan hadisleri kullanabilir.
4.Ehl-i hadis, hadis ile amel konusunda ikincil şartlar koşmaz, ama ehl-i rey ikincil şartlar koşar (umumu belva, medine ameli)
5. Ehl-i rey’in (Hanefi) Kur’an’ın âmm lafızlarını kat’i kabul etmeleri
6. Ehl-i rey’in (Hanefiler) neshi beyan çeşidi olarak değerlendirmeleri
7. Ehl-i rey’in (Hanefiler) tahsisi nesh olarak değerlendirmeleri
8. Ehl-i rey’in meşhur ve sahih hadisin zahirine göre amel etmemeleri, tevile yönelmeleri
9. Ehl-i rey’in nasları tayin ettikleri illet, ana kaide ve manalar üzerinden yaklaşıp naslara kendilerinden yorumlar, teviller ve çentikler eklemeleri, reyleri ile hadisin zahirine itiraz etmeleri
Örn: Meclisu’l-hıyar, Ebu Hanife: “Gemide olsalar ne yapacaklar o zaman”
10. Ehl-i hadis nasların hepsinin ayrı birer veri olarak kullanıp genel ve bütüncül bir yargıya varmaktan ziyade her nassa ayrı olarak ittiba etme peşindeyken ehl-i rey daha bütüncül ve kendi içinde daha tutarlı bir yapı oluşturma peşindedirler.
Örn: Meclisu’l-hıyar
11.Ehl-i rey (Hanefiler) tutarlı olmak için usulu önceleyip haber-i vahidi buna göre usuli değerlendirirken ehl-i hadis tutrlılığı değil hadisin sahih olmasını önceler ve hadise göre haraket eder
12- Ehl-i rey farazi fıkıh üretir
13- Ehl-i rey (Hanefiler) ibadetlere dahi illet odaklı bakar, ehl-i hadisin tutumu ise nasların daha tevfiki olmasıdır
14- Ehl-i hadis ravileri itham etmeyi tearuz gibi bir müşkil çıkıncaya kadar devereye sokmazken, ehl-i rey ravileri baştan itham eder ve yanlış rivayet etme ithamını daime gündem eder.
15- Ehl-i rey (Hanefiler) tearuzda neshi öncelerkern ehl-i hadis nasları uzlaştırmayı önceler